Logo Stek - vorm
Stekje - blog Derk Stegeman

Stekje #12: "Zachte krachten, betere weerstand"

Vreugdevol leven

Mission Joy: Finding Happiness in Troubled Times was deze maand opnieuw op televisie te zien. Een ontroerende film over de vriendschap tussen twee oude mannen. Tenzin Gyatso, de Tibetaanse Dalai Lama en Desmond Tutu, de Anglicaanse aartsbisschop uit Zuid-Afrika. Twee wijze mensen die elk nogal wat meemaakten in hun leven en die – zoals ze zelf zeggen – niet ondanks, maar dankzij al die ontberingen indruk maken als vrolijke en warme mensen vol mededogen. De film werd gemaakt toen Tutu ter gelegenheid van de 80e verjaardag van de Dalai Lama naar Dharamsala reisde, om daar samen met Zijne Heiligheid Het boek van vreugde te maken. De vreugde, die zij delen en bij elkaar herkennen, laat zich misschien wel in deze zin samenvatten: een vreugdevol leven bereik je enkel, door anderen vreugde te brengen.

De film besteedt aandacht aan het neurowetenschappelijk onderzoek, dat op verzoek van de Dalai Lama is gedaan naar dit vreugdevolle leven. Amerikaanse neuroweten­schappers ontdekten dat mensen die aardiger waren voor anderen, gelukkiger werden en dat ze dat gedurende twee tot vier weken na het onderzoek ook bleven. En mensen die iets voor zichzelf deden, voelden zich goed zo lang als het duurde, maar ze werden er niet gelukkiger van.

 

Derk Stegeman - foto door Henriëtte Guest

"Een vreugdevol leven bereik je door anderen vreugde te brengen"

 

Geluk als vaardigheid

Uit onderzoeken bleek verder dat aardig zijn voor mensen een contact met anderen oplevert, dat op ons een fysieke uitwerking heeft. Ons bloed laat bijvoorbeeld een gewijzigde RNA-structuur zien, wat normaliter aan een betere weerstand wordt gerelateerd. Andere onderzoeken leidden tot de conclusie dat geluk niet alleen gevoel, maar ook een vaardigheid is. We kunnen dus leren om gelukkiger te leven, je kunt je erin oefenen. Zowel voor Tutu als voor de Dalai Lama zijn gebed of meditatie voorwaarden voor vriendelijkheid en compassie en onmisbaar om hoop te houden, als het in het leven tegenzit. ‘Het zijn als het ware spieren, die je moet trainen zodat ze op de juiste spanning komen en sterker worden’, zegt Tutu. ‘Door veel te bidden en te mediteren, kun je zachtaardigheid en compassie ontwikkelen.’

Voor veel mensen die bij Stek of elders vrijwilligerswerk doen, moet dit herkenbaar zijn. Natuurlijk, vrijwilligerswerk kost moeite en het vergt discipline en doorzettingsvermogen. Maar in alle gesprekken horen we van vrijwilligers terug dat dit werk hen veel oplevert aan voldoening, zingeving, werkelijk contact en zeker ook: vreugde en geluk. Het zou me niet verbazen als veel vrijwilligers een bovengemiddeld goede weerstand blijken te hebben opgebouwd.

Nu zijn de Dalai Lama en Tutu niet bepaald ‘softies’ die een short cut naar geluk propageren. Beiden hebben zware tijden meegemaakt van oorlog, politiek geweld en etnische en raciale onderdrukking en vervolging. Beiden waren ze leidende figuren in het verzet tegen die onderdrukking en hebben zich openlijk tegen dit geweld uitgesproken en verzet. De belangrijkste levensles die deze oude wijzen ons nu nalaten luidt: een vreugdevol leven bereik je door anderen vreugde te brengen.

Recht van bestaan

Terwijl ik dit schrijf, onderhandelen PVV, NSC, VVD en BBB over een mogelijk nieuw kabinet. Ik volg het proces met zorg. Ons werk voor vluchtelingen zal er niet makkelijker op worden als deze partijen de regering zullen vormen. Ook over het sociale beleid en het klimaatbeleid moeten we ons dan wellicht zorgen maken. En de geruststellingen over grondrechten stellen natuurlijk allesbehalve gerust, versterken juist de bezorgdheid. De politieke taal verhardt en de samenleving polariseert.

Juist in deze context ben ik dankbaar voor de levenslessen van de Dalai Lama en Desmond Tutu. We hebben de wijsheid van deze zachte krachten nodig om te voorkomen dat we vast komen te zitten in polarisatie, verbittering, eigen gelijk of een combinatie van deze drie. Niet dat de waarheid er niet toe doet, die doet er wel degelijk toe. Het doet er bijvoorbeeld wel degelijk toe te weten dat de woningcrisis niet wordt veroorzaakt door een toename van het aantal vluchtelingen, maar door een falend overheidsbeleid van langer geleden. De waarheid kan voorkomen dat mensen tot zondebok worden gemaakt, met alle gevolgen van dien. Maar we kunnen die waarheid alleen goed blijven vertolken, wanneer we dat doen vanuit compassie en mededogen. Niet zozeer om dat gelijk te krijgen, maar veel meer om anderen recht en redenen van bestaan te geven. Dat vraagt van ons dat we ons blijven oefenen in gebed en in meditatie.

 

Met regelmaat schrijft directeur Derk Stegeman een 'Stekje', over een onderwerp in stad en kerk dat om aandacht vraagt.